14 maja 2023 roku, odbyło się skromne ale jakże ważne wydarzenie wśród Polonii w Manchesterze. Tego dnia po ponad 38 latach zapomnienia nasi Ś.P. Weterani, spoczywający w zdewastowanych grobach na zapomnianym cmentarzu St. Joseph’s Moston, doczekali się godnego upamietnienia. Piękna tablica z czarnego granitu, z białym orłem i biało czerwoną wstążeczką ozdobiła zewnętrza ścianę kaplicy, znajdującą się na głównym placu cmentarza. Białymi literami wyryte w granicie słowa są niczym słowa obietnicy, która złożyłem im ponad 8 lat temu.
Moja walka o pamięć i godność spoczywających na tym cmentarzu ponad setki Polskich Bohaterów, trwa już ponad 8 lat. Najpierw wydobyliśmy ich groby z błota, krzaków i śmieci, regularnie dwa razy do roku organizując sprzątanie ich zapomnianych grobów. Dzięki panu Grzegorzowi Serafin w Dzień Wszystkich Świętych zapalamy na ich grobach tysiąc biało czerwonych zniczy. Do dnia dzisiejszego zarejestrowaliśmy w Instytucie Pamięci Narodowej jako „Grób Weterana walk o wolność i niepodległość Polski” ponad 70 grobów znajdujących się na tym cmentarzu a wiele wniosków wciąż czeka na rozpatrzenie. To wszystko trwało ponad 8 lat aż 27 czerwca 2022 roku, razem z tatą odkryliśmy spaloną ponad metrową rzeźbę przedstawiająca Jezusa Chrystusa, która to dosłownie została wyrwana z grobu bohatera walk o Monte Cassino , Geharda Konig.
To nie było pierwsze zniszczenie Polskiego grobu na tym cmentarzu, cała ta stara Polska sekcja przez lata wielokrotnie stawała się celem wandali a miejsce spoczynku naszych bohaterów, stało się miejscem spotkań i imprez miejscowej młodzieży. Młodzieży która wielokrotnie pozostawiła po sobie obraz rozpaczy i zniszczenia. Połamane krzyże i rozbite tablice nagrobne stały się smutną wizytówką miejsca spoczynku naszych rodaków. Zapewne jeszcze wiele razy będziemy tam wracać i naprawiać kolejne nowe zniszczenia, tak jak robiliśmy to przez ostatnie lata.
Po naprawieniu spalonej rzeźby i zwróceniu jej na grób bohatera walk o Monte Cassino, zwróciła się do mnie Diecezja zarządzająca tym cmentarzem z oferta zwrotu kosztów naprawy zniszczonej rzeźby i zniszczonego grobu. Jednak odmówiłem przyjęcia pieniędzy, uznając naprawę rzeźby Jezusa Chrystusa za mój obowiązek i sprawę honoru, ponieważ obiecałem zwrócić im godność a Chrystus jest moim Królem. W rozmowie z przedstawicielem Diecezji poprosiłem o zgodę na umieszczenie tablicy pamiątkowej na zewnętrznej ścianie tamtejszej Kaplicy. Po uzgodnieniu z Diecezją projektu i treści na tablicy otrzymałem pozwolenie, jako podziękowanie za moją opiekę nad grobami Polskich Weteranów, spoczywających na ich cmentarzu. Już następnego dnia dzięki uprzejmości i pomocy pana Tomasza Dyner, zleciłem i opłaciłem wykonanie tablicy pamiątkowej u kamieniarza w Polsce.
Jednak uznałem że każdy zasługuje na szanse by stać się częścią tej ważnej chwili i że byłoby to bardzo samolubne gdybym na to nie pozwolił. Dlatego więc 11 listopada 2022 roku stworzyłem publiczną zbiórkę pieniędzy na opłacenie tablicy pamiątkowej i pokrycia kosztów związanych z jej transportem z Polski, oraz organizacją dnia jej odsłonięcia. Czytelnicy mojego bloga nie zwlekali i już dwa miesiące później uzbieraliśmy ponad 800 funtów a jeśli mam być szczerym to wcale mnie to nie zdziwiło. Czytelnicy mojego bloga już wiele razy okazali mi swoje wsparcie i pomoc, od lat mogę na was liczyć.
Do organizacji dnia oficjalnego odsłonięcia tablicy pamiątkowej, razem z moim Tatą zaangażowaliśmy naszego przyjaciela z Newark pana Shaun Noble, odznaczonego medalem Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2023 roku. Honorowego patronatu udzielił nam Instytut Pamięci Narodowej oraz Związek Literatów Polskich oddział w Szczecinie niestety ale jedynie Konsulat Rzeczypospolitej Polskiej w Manchesterze nigdy nie odpowiedział na naszą prośbę o wparcie tego wyjątkowego dnia.
Wreszcie po 8 latach walki o ich pamięć nastał ten dzień, 14 maja już na zawsze pozostanie w mojej pamięci jako dzień w którym oddaliśmy godność tym niechcianym bohaterom.
To była niedziela, pomimo że miało padać świeciło słońce, śpiewały ptaki a na niebie nie było żadnej chmurki. Gorąc od promieni słonecznych łagodził delikatny powiew wiatru jednocześnie płynnie poruszając flagami umieszczonymi przy tablicy na specjalnie zamontowanych masztach. Brytyjska i Polska flaga poruszały się jakby w zwolnionym tępie, wyglądały dumnie i pięknie.
Wybiła godzina 11:00 sztandary Harcerzy z Hufca Gdynia wspięły się wysoko a tuż obok nich sztandar Roayl British Legion, brytyjskiej organizacji Weteranów, która tak jak Harcerze pełnili honory. Pani Beata Karbownik z Polskiej księgarni „Bartek” ciepło przywitała zaproszonych gości i wszystkich którzy byli wtedy z nami a po chwili jako pierwszy zabrał głos Ksiądz Chrystusowiec z Polskiego domu Jasna Góra w Huddersfield, Jan Wojczyński. Ksiądz Wojczyński rozpoczął swoją przemowę słowami „Chce wyznać wobec wszystkich tu zebranych dostojnych gości że jestem dumny, że jestem Polakiem…” wśród zebranych gości panowała cisza i wszyscy wsłuchiwali się w przemówienie jednego z najbardziej zasłużonych dla Polonii Księży w Wielkiej Brytanii.
Jako druga głos zabrała pani Danuta Romana Słowik ze Szczecina, autorka książek, poetka oraz bohaterka jednego z moich filmów pt. „Śladami Siostry PCK”. Pani Danuta jest wnuczka Romany Turońskiej, Siostry PCK oraz Siostry Wojskowej Służby Zdrowia i przez ponad 65 lat poszukiwała grobu swojej babci aż dzięki naszej pomocy odnalazła go w Manchesterze, wśród zapomnianych bohaterów z Moston.
Po krótkim przemówieniu pani Danuta Słowik przeczytała dwa listy skierowane do mnie i do wszystkich organizatorów oraz uczestników tej wyjątkowej okazji. Pierwszy list był napisany przez Seniorów, Instruktorów Zachodniopomorskiej Chorągwi Związku Harcerstwa Polskiego kręgu „Dęby” oraz od Stowarzyszenia Szarych Szeregów oddział w Szczecinie. Nie spodziewałem się tego wcale, zamilkłem słuchając każdego czytanego przez panią Danutę słowa tego listu.
Przez głowę przechodziła mi tylko jedna myśl… czym zasłużyłem,„czyż nie było lepszych?”
„Co to znaczy „czuwam”? to znaczy, że staram się być dobrym człowiekiem sumienia. Że tego nie zagłuszam i nie zniekształcam. Nazywam po imieniu dobro i zło, a nie zamazuję. Wypracowuję w sobie dobro, a ze zła staram się poprawiać, przezwyciężać je w sobie” Te słowa Św. Jana Pawła II rozpoczynały list od Harcerzy ze Szczecina i chyba już do końca życia pozostaną w mojej pamięci. Jako były Zuch i Harcerz, jestem zaszczycony, wdzięczny i obiecuje, czuwać do końca.
Drugi list był od honorowego patrona tego dnia Związku Literatów Polskich oddziału w Szczecinie i był tak samo zaskakujący jak list od Harcerzy. To właśnie przy współpracy ze Związkiem Literatów Polskich oddziału w Szczecinie pani Danuta Słowik wydała książkę pt „Ostatni Rozdział… Tułaczych Losów”. Książka opowiada o odnalezieniu przez panią Danutę Słowik grobu babci w Manchesterze po ponad 65 latach poszukiwań. Piękne słowa, wzruszające. Kolejny raz z trudnością powstrzymywałem łzy a dlaczego one cisnęły się do oczu? Ponieważ kim ja jestem wobec tych co spoczywają w tych zapomnianych grobach?, „jestem nikim”.
Po wręczeniu mi przez panią Danutę tych dwóch listów głos zabrał pan Shaun Nobel, Brytyjczyk odznaczony Polskim medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej. Pan Shaun został odznaczony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego za swoją prace dla pamięci o Polskich bohaterach, spoczywających w mieście Newark.
Wszyscy z zaciekawieniem słuchali brytyjskiego akcentu walki o pamięć Polskich bohaterów a pomoc pana Shaun Noble w organizacji tego dnia jest po prostu nie do określenia.
Jako ostatni głos zabrałem ja choć i mówiłem prosto z serca prosząc zebranych by włączyli się w walkę o pamięci tych wielkich ludzi których w Wielkiej Brytanii spoczywa tysiące. Zakończyłem słowami a jednocześnie pokornym marzeniem mówiąc do zebranych by ta tablica symbolizowała nasza pamięć, wyrytą w kamieniu. Pamięć której już nikt nie wymaże.
Po krótkiej chwili na oczach wszystkich zebranych oficjalnego odsłonięcia tablicy dokonał mój tato Waldemar Peruta wraz z Księdzem Chrystusowcem Janem Wojczyńskim. Piękna tablica z czarnego granitu, z białym orłem i słowami w języku angielskim które brzmią ” Dla pamięci Polskich bohaterów którzy walczyli o niepodległość Polski spoczywających na tym cmentarzu. Będziemy o nich pamietać” a tuż pod napisami widnieje biało czerwony pasek który ma symbolizować wstążki, które od 8 lat opasają groby niechcianych Polskich bohaterów z Moston. Zaś pod tablicą został ukryty obrazek Matki Boskiej Ostrobramskiej a na jego odwrocie data i nazwiska ludzi którzy walczyli o ich pamięć przez te ostatnie lata.
Po odsłonięciu tablicy nastał czas na złożenie wieńców, jako pierwszy złożyłem wieniec razem z moim Tatą i panem Shaun Noble. Tuż po nas wieniec złożyła pani Danuta Romana Słowik razem z mężem Januszem oraz Księgarnia Bartek, pani Beata Karbownik, Royal British Legion a na sam koniec salutem na baczność część oddali Harcerze z Hufca Gdynia.
Następnie zostały odśpiewane dwa hymny narodowe, hymn Zjednoczonego Królestwa oraz Mazurek Dąbrowskiego i na tym ceremonia odsłonięcia tablicy pamiątkowej została zakończona. Po wspólnych zdjęciach i po wspólnym odwiedzeniu grobów naszych bohaterów o godzinie 16.30 w Polskiej księgarni „Bartek” odbyło się spotkanie autorskie z panią Danuta Romana Słowik. Pani Danuta opowiadała o wydanych przez siebie pamiętnikach swojej babci Siostry PCK, Romany Turońskiej pt. „Tułacze Losy” oraz o swojej najnowszej książce pt. „Ostatni Podział Tułaczych Losów”. Spotkanie zostało zorganizowane przez pana Marka Zdziarskiego oraz Polska księgarnie „Bartek” w Manchesterze. Miła i gościnna atmosfera oraz zaciekawienie słuchaczy.
Po powrocie do domu usiadłem w fotelu i chyba dopiero wtedy do mnie dotarło co tak naprawdę się stało, czego dokonaliśmy wspólnie z czytelnikami mojego bloga. Ta walka trwała 8 lat i to wcale nie jest jej koniec a tak naprawdę to tylko kolejny etap. Walki o pamięć nie ma końca i do póki groby Polskich bohaterów z Moston nie zostaną odnowione dopóty walka o nich będzie trwać dalej. 8 lat temu gdy przyszedłem tam pierwszy raz i zobaczyłem ten obraz rozpaczy i zapomnienia, nie wiem dlaczego ale w krótkiej chwili stojąc przed grobem z figurka Matki Boskiej przysiągłem im że się o nich upomnę, że zwrócę im godność i że świat dowie kim byli i gdzie ich znaleźć. Słowa dotrzymałem i kto zna tą historie od podszewki, od początku, wie jaka zapłaciłem za to cenę… Było warto, pomimo wszystkim i wszystkiemu… Dla Ciebie Polsko!
Transmisja na żywo Facebook https://fb.watch/kPpDvoNv8O/
Karol Kamil Peruta. Mikroblog 